آلدهید ترکیبی آلی است که یک گروه کربونیل در یک سر خود دارد. این گروه عاملی دارای کربنی است که از یک سو با پیوند دوگانه به اکسیژن و از سوی دیگر یک اتم هیدروژن پیوند دارد. فرمول شیمیایی این بخش از ماده را (-CHO) می نویسند.
در شیمی به هر ترکیب شیمیایی که یک گروهِ هیدروکسیل (-OH) متصل به کربن یک آلکیل داشتهباشد، الکل گویند. فرمول کلی یک الکل سادهٔ عیر حلقهای CnH2n است. در شیمی الکلها در شمار گروه مهمی از ترکیبهای شیمیایی هستند و در واکنشهای گستردهای شرکت میکنند و بسیاری از ترکیبهای شیمیایی از آنها به دست میآیند، به طوری در کتاب شیمی آلی موریسن و بوید آمدهاست که اگر به شیمیدانی بگویند او را با ده ترکیب شیمیایی دریک جزیره تنها خواهند گذاشت الکل یکی از آنها خواهدبود.
به طور کلی، زمانی که نام الکل به تنهایی به کار میرود، معمولاً منظور اتانول است که همان الکل گرفتهشده از جو یا عرق یا همان مشروبات الکلی میباشد. اتانول مایعی بیرنگ و فرار وبا بویی بسیار تند است که از تخمیر شکرها به دست میآید. همچنین گاه به هر گونه نوشیدنی که الکل داشتهباشد، الکل میگویند. هزاران سال است که معمولاً الکل به عنوان یکی از عاملهای اعتیادآور به شمار میآید.
الکلهای دیگر بیشتر با صفتهای مشخصکنندهٔ ویژهٔ خود میآیند مانند الکل چوب (که همان متانول است) یا ایزوپروپیل الکل. پسوند «ول» نیز در پایان نام شیمیایی همهٔ الکلها میآید.
کربوکسیلیک اسیدها دسته ای از ترکیب های آلی هستند که یک یا چند گروه عاملی کربوکسیل«COOH-» در آن ها یافت می شود.متانوییک اسید HCOOH ساده ترین و اتانوییک اسیدCH3COOH آشناترین آن هاست.کربوکسیلیک اسیدهای سبک (حداکثر تا چهار اتم کربن)به خوبی در آب حل می شودولی با افزایش طول زنجیره کربنی از انحلال پذیری آن ها در آب کم می شودبه طوری که بسیاری از آن ها در عمل در آب نا محلولند.کربوکسیلیک اسیدها اسید های ضعیفی هستند و بر اثر حل شدن در آب تعدادی از مولکول های آن ها پروتون اسیدی خود را به مولکول های آب می دهندو به سرعت به حالت تعادل می رسند.این اسیدها یک،دو یا چند عاملی هستند که به اسید های آلی چند عاملی پلی الکترولیک می گویند.اگر به جای اتم هیدروژن گروه کربکسیل یک گروه الکیل قرار بگیرد ترکیبی به نام استر به دست میآید. استرها از مهمترین مشتقات کربکسیلیک اسیدها هستند. طعم و بوی شاخص اغلب میوهها و گلها به علت وجود این استرهاست. استر از واکنش کربکسیلیک اسید با الکل بدست میاید. اتيل استات يك استر است كه از واكنش بين اتانول كه يك الكل است با استيك اسيد كه يك اسيد است، به دست مي آيد.
CH3CH2OH + HOCOCH3 CH3CHOCOCH3
درواقع گروه عاملي استر به صورت –O-C=O است كه هم اكسيژن سمت چپ و هم كربن گروه C=O خود به هيدروكربن هاي ديگر متصل مي باشند. استرهاي حلقهاي نيز كه لاكتون ناميده ميشوند، جزو گروه استرها ميباشند.
خواص استر
استرها غالبا فرار و معطرند و برخي از آنها در ميوههاي رسيده يافت ميشوند. مثلا استات ايزوپنتيل ، بوي موز است، والرات ايزوپنتيل بوي سيب بوده و پروپيونات ايزوبوتيل ، بوي نيشكر است.
موارد استفاده از استر
خيلي از استرها مانند استات اتيل و استات بوتيل ، بعنوان واكنشگر و يا حلال و نرم كننده رزينها در آزمايشگاهها و صنعت مورد استفاده قرار ميگيرند.
اتر نامی است که به ترکیبهای شیمیایی که گروه اتری دارند گفته میشود. این گروه یک اکسیژن است که از دو سو به دو گروه آلکیل پیوند دارد.
ویژگیهای فیزیکی
- نمیتوانند بین خودشان پیوند هیدروژنی داشته باشند.
- دمای جوششان نسبت به کتونها و آلدهیدها و کربوکسیلیک اسیدها پایین است.
- اترها باز لوییس هستند.
اترها بسته به گروه کربنی که به اکسیژن آنها پیوند داشته باشد در این سه گروه جای میگیرند. در اینجا از هر نوع یک نمونه آورده شده است. یک اتر نوع اول: دیاتیل اترCH3-CH2-O-CH2-CH3. یکاتر نوع دوم:دیایزوپروپیل اتر (CH3)2CH-O-CH(CH3)2 و یک اتر نوع سوم: دیترسیوبوتیل اتر (CH3)3C-O-C(CH3)3.
دیمتیل اتر، یک اتر نوع اول، نوع دوم، نوع سوم
تیواتر (که گاه سولفید نیز نامیده میشود.) یک گروه عاملی در شیمی آلی است که ساختاری به گونه C-S-C دارد. تیواتر مانند اتر است با این تفاوت که به جای اکسیژن، گوگرد دارد. از آنجا که گوگرد و اکسیژن در یک گروه از جدول تناوبی عناصر هستند، بسیاری از ویژگیهای آنها مانند هم است و از همین رو بسیاری از ویژگیهای در اتر و تیواتر مانند یکدیگر است.





